Bilim dünyasında bir ilk gerçekleşti. Stanford Üniversitesi araştırmacıları, “Evo” adlı bir genom dil modelini kullanarak doğada hiç var olmamış, laboratuvarda çoğalabilen 16 yeni virüs tasarladı; çalışma Science dergisinde yayımlandı. Ancak haberin en kritik detayı, bu virüslerin insana tamamen zararsız olması ve modelin bu güvenliği baştan tasarlanmış olması.
Yapay Zeka Virüsü Nasıl Tasarladı?
Evo modeli, ChatGPT gibi büyük dil modellerine benzer bir mantıkla çalışıyor; ancak kelimeler yerine yaklaşık 9 trilyon nükleotidlik (DNA’nın yapı taşı) genetik veriyle eğitildi. Model, DNA’nın dört harfli alfabesindeki (A, C, G, T) örüntüleri öğrenerek yeni genetik diziler üretebiliyor.
Araştırmacılar, doğal bir virüs olan Phi X-174 ve akrabalarına ait yaklaşık 15 bin genetik dizi üzerinde eğittikleri modelden 700 bin potansiyel yeni genom versiyonu tasarlamasını istedi. Bu tasarımlardan seçilen 285 dizi laboratuvarda sentezlenip test edildi. Bunlardan 16’sı tam anlamıyla işlevsel ve canlı yeni virüsler üretti.
| Bilgi | Detay |
|---|---|
| Modelin adı | Evo (Stanford Üniversitesi) |
| Test edilen tasarım sayısı | 285 |
| İşlevsel çıkan virüs sayısı | 16 |
| Yayımlandığı dergi | Science |
Tıbbi Potansiyeli Ne?
Bu teknolojinin, antibiyotiğe dirençli “süper bakteri” enfeksiyonlarıyla mücadelede kullanılan “faj tedavisi” yöntemini yeniden canlandırabileceği değerlendiriliyor; bu yöntem Doğu Avrupa’da uzun yıllardır uygulanıyor ancak Batı’da henüz yaygınlaşmadı. Stanford ekibinden Samuel King, antibiyotiğe dirençli patojenlere karşı yenilikçi çözümlere ihtiyaç duyulduğunu belirtti.
Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Prof. Tom Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, Science’taki değerlendirmelerinde üretken yapay zekanın artık işlevsel viral genomlar oluşturabildiğinin kanıtlandığını, ancak bu teknolojiyi güvenli şekilde yönetecek küresel mekanizmaların henüz yeterince gelişmediğini vurguladı. Araştırmacıların süreç boyunca güvenlik uzmanlarıyla birlikte çalışmasının büyük önem taşıdığını da belirttiler.
